W dniu 17 maja odbyło się zebranie Towarzystwa poświęcone problematyce Traktatu Akcesyjnego Polski do Unii Europejskiej, który zaprezentował, przedstawiając jego strukturę, oraz szczególnie istotne postanowienia – Główny Negocjator Traktatu ze strony Rzeczypospolitej Polskiej, Pan Minister Jan Truszczyński.

Przedstawiając strukturę Minister Truszczyński przypomniał, że Traktat składa się z Traktatu o Przystąpieniu, Aktu Przystąpienia i nie stanowiącego formalnie części Traktatu - Aktu Końcowego. Traktat o Przystąpieniu składa się z 3 artykułów, Akt Przystąpienia z 62 artykułów, 18 załączników i 10 protokołów. Zdaniem Minister Truszczyńskiego podział na te dwa dokumenty nie znajduje uzasadnienia i jest tylko wyrazem utrzymania dotychczasowych zwyczajów wynikających z wcześniejszych akcesji.

Omawiając załączniki Minister Truszczyński zwrócił uwagę na Załącznik II (22 działy) o najbardziej "technicznym" charakterze, który dokonuje zmian w poszczególnych aktach dorobku prawnego Unii. Istotny dla Polski jest załącznik XII zawierający rozwiązania przejściowe jakie wynegocjowała Polska i dwa rozwiązania, których domagały się państwa członkowskie Unii. Załącznik ten zawiera trzy tzw. Dodatki. Np. Dodatek A zawiera listę dopuszczającą do obrotu produkty farmaceutyczne na mocy polskiego prawa przed dniem przystąpienia (13 tys. pozycji). Dodatek C zawiera listę 44 zakładów w Polsce, które mogą używać klatek niespełniających minimalnych wymagań określonych w dyrektywie ustanawiającej minimalne normy dotyczące ochrony kur niosek.

Minister Truszczyński zwrócił uwagę na konieczność dostosowania krajów przystępujących do Unii również w zakresie umów międzynarodowych łączących Unię z krajami trzecimi. W przypadku Polski wymaga to wypowiedzenia niektórych umów (np. umowy o wolnym handlu z Izraelem i Bułgarią) lub renegocjacji (umowy handlowe z USA i Japonią).

Niezwykle ważne postanowienia zawiera także część IV – Postanowienia tymczasowe. Zawarto w niej typową dla traktatów akcesyjnych tzw. klauzulę ogólną, zgodnie z którą w przypadku pojawienia się trudności, które mogą utrzymywać się w jakimkolwiek sektorze gospodarki, lub mogą spowodować poważne pogorszenie sytuacji gospodarczej danego obszaru, nowe państwo członkowskie może zwrócić się o zezwolenie na podjęcie środków ochronnych w celu naprawienia sytuacji i dostosowania danego sektora gospodarki do wspólnego rynku. W takich samych okolicznościach każde z obecnych państw członkowskich może zwrócić się o zezwolenie na podjęcie środków ochronnych w stosunku do nowych państw członkowskich. Klauzula ta ma obowiązywać przez 3 lata od chwili rozszerzenia.

Ponadto zastosowano dwie klauzule ochronne, które nie były stosowane w dotychczasowej praktyce akcesyjnej. Klauzule te dodano na wniosek "starych" państw członkowskich. Pierwsza z nich dotyczy rynku wewnętrznego i pozwala Komisji podjąć odpowiednie środki, na wniosek państwa członkowskiego lub z własnej inicjatywy, jeżeli nowe państwo członkowskie nie wprowadziło w życie zobowiązań podjętych w ramach negocjacji w sprawie przystąpienia, powodując tym samym poważne naruszenie funkcjonowania rynku wewnętrznego. Druga klauzula dotyczy wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych i powoduje, że jeżeli nowe państwo członkowskie nie dokona transpozycji, we wprowadzaniu w życie lub w stosowaniu instrumentów współpracy odnoszących się do wzajemnego uznawania w obszarze prawa karnego i do wzajemnego uznawania w sprawach cywilnych, Komisja może podjąć odpowiednie środki, które mogą przyjąć postać czasowego zawieszenia stosowania odpowiednich postanowień i decyzji w stosunkach między nowym państwem członkowskim i jakimkolwiek innym państwem członkowskim.

Zdaniem niektórych państw kandydujących (Polska, Czechy, Estonia, Litwa, Słowenia, Słowacja), klauzule te grożą powstaniem dwóch kategorii członków Unii o zróżnicowanych prawach. Zostało to wyrażone w deklaracji załączonej do Aktu Końcowego.

Akt końcowy zawiera 44 deklaracje, wielostronne, jednostronne, starych i nowych członków. Polskie deklaracje dotyczą: owoców miękkich, rejestracji leków oraz moralności. Deklaracje te nie mają charakteru prawnego, stanowią jednak tło interpretacyjne.

Po około dwugodzinnej prezentacji Minister Truszczyński odpowiadał na pytania. Jedno z pytań dotyczyło ratyfikacji Traktatu Akcesyjnego przez dotychczasowych członków Unii. Zdaniem Minister Truszczyńskiego ratyfikacja ta będzie przebiegała bez większych problemów, choć zwrócił uwagę np. na konflikt Austrii z Czechami w sprawie Temelina, który mógł spowodować pewne perturbacje. Inne pytanie dotyczyło Układu Stowarzyszeniowego i jego obowiązywania w razie przegranego referendum w sprawie przystąpienia Polski do UE. Minister Truszczyński zwrócił uwagę, że układ ten zawarty jest bezterminowo i w dalszym ciągu będzie obowiązywał. Natomiast w razie przystąpienia po prostu stanie się bezprzedmiotowy.